Valorisatie bij DIFFER
Het FOM-instituut DIFFER is zeer actief op het gebied van industriële samenwerking, de overdracht van wetenschappelijke resultaten aan de maatschappij en het toepassen in de vorm van nieuwe technologie, zogeheten valorisatie.
Als eerste onderdeel van de valorisatieactiviteiten in DIFFER is het kennisconsortium ITER-NL te noemen. Dit consortium betrekt de Nederlandse wetenschap en industrie bij de bouw en het bedrijf van fusiereator ITER. Een concreet voorbeeld van valorisatieactiviteit binnen ITER-NL is het Remote Handling Study Center dat Rijnhuizen in 2011 in gebruik nam in samenwerking met Heemskerk Innovative Technologies. Daar worden nieuw ontworpen componenten voor ITER in virtual reality doorgelicht om ze geschikt te maken voor onderhoud op afstand met robotarmen. Het Study Center is wereldwijd uniek en voerde al enkele opdrachten uit voor de ITER-organisatie en voor de Japanse bijdrage aan ITER.
Het Remote-Handling Study Centre op de zolder van het kasteel Rijnhuizen. Een samenwerking van DIFFER en HIT (Heemskerk Innovative Technologies) onder de paraplu van ITER-NL.
Vanuit ITER-NL werden ook prototype plasma-diagnostieken voor ITER ontwikkeld, in samenwerking met de bedrijven Heeze Mechanics, Dutch Space en Nedinsco.
Binnen DIFFER vindt verder ook een aantal doorlopende valorisatie-activiteiten plaats. Het Industrial Partnership Programme CP3E met ASML en Carl Zeiss op het gebied van multilaagoptieken voor extreem UV-fotolithografie ging zijn tweede jaar in. Noemenswaardig hierbij is de start van de FOM-groep EUV Lab die inhuist bij ASML in Veldhoven. Deze groep werkt aan tests van de ontwikkelde multilaagoptieken in de veeleisende omgeving van een wafer stepper.
De afdeling plasma-wand onderzoek werkte samen met Element6 aan geavanceerde, zeer schokbestendige materialen, met toepassingen voor kernfusie en daarbuiten, bijvoorbeeld in de lucht- en ruimtevaart. Samenwerkingsprojecten met Urenco leiden tot nieuwe technieken om Wolfraam te bewerken, het belangrijkste kandidaat-materiaal voor de divertor of uitlaat van ITER.
Tenslotte levert Rijnhuizen de kernfusie-contactpersoon voor de industrie (Industrial Liaison Officer), die hen steunt bij het verwerven van bouwopdrachten voor ITER. ITER-NL beheert een company browser waarin de expertises van geinteresseerde bedrijven worden gematcht met ITER's bouwopdrachten. Bedrijven worden attent gemaakt op kansen door middel van nieuwsbrieven en door de organisatie van informatiebijeenkomsten en een jaarlijkse industriedag. Verder vertegenwoordigt de ILO bedrijven tijdens conferenties,. In 2011 nam de ITER-NL ILO samen met collega-ILO's uit andere Big Science-projecten het initiatief om met steun van het Ministerie van EL&I (Agentschap-NL), NWO, VNO-NCW en branche-organisaties een "ILO-loket" in te richten als Big Science-contactpunt voor Nederlandse high-tech bedrijven.
Voorts zijn extra beurzen van FOM en NWO verworven voor een aantal veelbelovende valorisatieprojecten, zie ook het jaarverslag. Promovendi aan DIFFER nemen deel aan valorisatiecursussen, en in wekelijkse seminars wordt aandacht besteed aan toepassingsmogelijkheden van onderzoek.
Onderzoek naar nanolagen
De afdeling nanolayer Surfaces & Interfaces (nSI) verricht binnen twee van de meest omvangrijke Industrial Partnership Programs (IPP's) en diverse andere industriële samenwerkingsprojecten materiaalkundig onderzoek. Dit maakt de speciale multilaagoptieken mogelijk in nieuwe generaties fotolithografie voor de fabricage van geïntegreerde schakelingen. Internationale bedrijven, waaronder ASML en Carl Zeiss SMT AG, financieren dit onderzoek dat naast wetenschappelijke publicaties gemiddeld twee octrooien per jaar oplevert.
Internationale kernfusiereactie ITER
De afdeling Fusion Physics levert een belangrijke wetenschappelijke en technische bijdrage aan het opbouwen van ITER, de experimentele fusiereactor voor het leveren van duurzame energie via commerciële kernfusie. Dit internationale fusie-experiment, in aanbouw in Zuid-Frankrijk is de opstap naar duurzame energie via commerciële kernfusie. Via ITER-NL zijn hiervoor contacten gelegd met meer dan 200 Nederlandse bedrijven, waarvan enkele tientallen zijn betrokken bij de ontwikkeling van essentiële componenten voor ITER. DIFFER neemt actief deel aan het internationale ITER-project via Fusion for Energy (F4E) en levert de Nederlandse Industrial Liaison Officer. Deze ILO coördineert de samenwerking met industriële partners binnen ITER-NL en heeft regelmatig overleg met de ILO's uit andere bij ITER betrokken landen. Zie ook www.iter-nl.nl/bedrijven/ILO.
Het wandoppervlak van de kernfusiereactor
De afdeling Plasma Surface Interaction (PSI) richt zich op het vervaardigen en testen van potentiële ITER-wandmaterialen en modellen met Magnum-PSI, momenteel in aanbouw op DIFFER. Uniek in de wereld zal Magnum-PSI bijdragen aan de ontwikkeling van de materialen van de fusiereactor en nieuwe experimentele mogelijkheden bieden voor onderzoek aan plasma-interactie met oppervlakken. Dit onderzoek maakt deel uit van de samenwerking TEC en vindt plaats in EURATOM-verband. Samenwerking met de nSI-afdeling bij behandeling en analyse van oppervlakken zal zich blijven uitbreiden en externe partijen kunnen gebruik van de faciliteit aanvragen.
De nieuwe onderzoeksfaciliteit MAGNUM-PSI
Onderzoek met de vrije elektronen laser FELIX
Binnen de afdeling Generation and Utilization of TeraHertz radiation (GUTHz) liggen contacten met veel internationale instanties die biomedisch, chemisch en fysisch onderzoek verrichten met behulp van de op DIFFER gestationeerde vrije elektronen laser FELIX. Zo worden processen bestudeerd die aan de oorsprong liggen van moleculaire beweging in een biomoleculaire motor F0F1-ATPase. Biomoleculaire motoren worden in toenemende mate nagestreefd voor nanotechnologische toepassingen. De faciliteit is tegen vergoeding toegankelijk voor privaat onderzoek vanuit de bedrijfswereld en voor bedrijven bestaat daarnaast de mogelijkheid om binnen een IPP gebruik te maken van de FELIX-faciliteit.
De vrije elektronen laser FELIX
FOM-valorisatieprijs
Al een aantal keren is de FOM-valorisatieprijs terecht gekomen bij personen die nu op DIFFER werken, met name bij de afdeling nanolayer Surfaces & Interfaces (nSI). In 2010 heeft afdelingshoofd prof. dr. Fred Bijkerk de FOM-valorisatieprijs gewonnen voor de activiteiten binnen nSI. In 2009 won dr. Tim Tsarfati binnen deze afdeling al de FOM-valorisatiehoofdstuk prijs voor zijn proefschrift.
Uitreiking van de FOM Valorisatiehoofdstuk Prijs 2009 aan dr. Tim Tsarfati, door dr. Tini Hooymans
A [dot] G [dot] A [dot] Verhoeven [te] differ [dot] nl +31 (0)6 53402853